jeroen kuiper .info Bedenkelijke bedenkingen

In 1964 publiceerde Herbert Marcuse zijn One-Dimensional Man (full text). Hij beweert dat onze samenleving niet vrij is, zoals we beweren, maar onvrij. Onze ‘advanced industrial society’ is onvrij, omdat het individu onderdrukt wordt.

Hoezo? Het individu mag in onze samenleving toch doen en denken wat hij wil. Hegel benoemde als het onderscheidende van de moderne samenleving dat het individu zijn leven naar zijn eigen smaak (Besonderheit der Empfindung) mag leven: hij mag trouwen met wie hij wil, hij mag de opleiding en het werk kiezen zoals hij wil, enz. Conservatieven spreken zelfs van een te ver doorgeschoten individualisering — alsof dat mogelijk is. De eigenlijke vraag is dus hoe Marcuse het individu verstaat?

Wat onze samenleving volgens Marcuse onderdrukt, is de autonomie van het individu. Hij moet zich op de markt economisch bewijzen. Zijn behoeften zijn opgelegde en geïndoctrineerde behoeften: valse, heteronome in plaats van autonome behoeften. De meeste van onze consumptie- en ontspanningsbehoeften zijn valse behoeften.

Maar de autonomie van het subject is toch oorsprong en doel van de moderne samenleving?

Marcuse stelt dat onze samenleving niet alleen onvrij is, maar ook totalitair, ook ...

J.C. Bloem is vooral bekend van de regel 'Domweg gelukkig, in de Dapperstraat'. Het gedicht 'De Dapperstraat' is dubbelzinniger dan de bekende regel suggereert.

De letterlijke interpretatie

In de bijbelscène die bekend staat als 'de tempelreiniging' laat Jezus zich van zijn woedende en gewelddadige kant zien:

Jezus ging de tempel binnen, hij joeg iedereen weg die daar iets kocht of verkocht, gooide de tafels van de geldwisselaars en de stoelen van de duivenverkopers omver en riep hun toe: ‘Er staat geschreven: “Mijn huis moet een huis van gebed zijn,” maar jullie maken er een rovershol van!’ (NBV Matt 21:12-13).

De tekst van pseudo-Johannes (Joh 2:15) schildert deze scène nog iets kleurrijker: Jezus joeg de verkopers de tempel uit met een door hem zelf vervaardigde zweep van touw, ...

In 1950 hield Heidegger een voordracht met de eenvoudige titel Das Ding (te vinden in Heidegger, Vorträge und Aufsätze). Deze voordracht staat erom bekend dat Heidegger bespreekt wat een Krug eigenlijk is. Ik had voorheen (uit tweede hand) de indruk dat het ging om een Duitse bierpul, zo eentje met een dekseltje bovenop – mogelijk speelt Heideggers heimatliche imago hierin een rol. Uit de tekst blijkt het echter te gaan om een Krug die water of wijn bevat, een kan dus. Men denkt wellicht:  'wat is een kan?', dat is zo'n weer onzinnige filosofenvraag. Sterker nog, de vraag is ...

Neochronos: In onze vorige twee gesprekken bespraken we (1) wat 'nihilisme' betekent, (2) in hoeverre het volgens Nietzsche het allergevaarlijkst is en (3) onze indifferentie ten aanzien van zijn poging tot overwinning van het nihilisme.

1. 'Nihilisme' bleek te betekenen: de radicale afwijzing van de overgeleverde hoogste waarden, doelen en zingevingen.
2. Deze hoogste waarden zijn waarden die tegen het leven zijn gericht, maar het gevaar van het huidige nihilisme is dat het deze levensvijandigheid niet opheft, zodat de levensvijandigheid voortleeft op ...

Naar aanleiding van mijn vorige stukje (De Schrift betwist*) bereikte mij het verzoek om een tegengeluid (vernietigend) te bespreken, te weten Tim Keller, In alle redelijkheid. Christelijk geloof voor welwillende sceptici (2008, vert. van The Reason for God - Belief in an Age of Skepticism). Het boekje bestaat uit twee delen. In het eerste deel probeert Keller de bezwaren van het atheïstisch humanisme tegen het christendom te weerleggen, met als dubieus hoofdargument dat scepsis (ook) een geloofssprong is (wat is dat? - ik heb nooit zo'n sprong gemaakt). In het tweede deel probeert hij 'redenen voor geloof' te geven. ...

In 1997 kwam een bundeling van bijbelcolumns uit die Maarten 't Hart voor de NRC schreef. Deze bundel draagt de titel De Schrift betwist. Wie God verlaat heeft niets te vrezen. In 2002 verscheen deel 2: De Schrift betwist. De bril van God.

Letterlijk

Mikpunt van de columns is de letterlijke opvatting van de bijbel: de bijbel zo lezen alsof het een accuraat historisch verslag van de gebeurtenissen is. Al in de eerste column constateert 't Hart dat als men aan de letterlijke historiciteit van de bijbel toornt, 'het hele gebouw ...

Deze website draait op Wordpress. Op wordpress.org staat rechtsonderin de leus 'code is poetry'. Wat betekent deze leus? Men zal bedoelen dat programmacode soms mooi kan zijn. Voor een goede programmeur doet deze leus trouwens ironisch aan, want Wordpress is geschreven in php, een houtje-touwtje programmeertaal. Geen enkele php-code kan ooit mooi zijn (behalve misschien <?php die(); ?>). De leus is echter niet 'code is mooi', maar 'code is poëzie'. Het is niet de eerste keer dat een programmeur zijn werk voor kunst wil laten doorgaan. De vraag is echter: is programmeren een kunst? Is programmacode een kunstwerk?

Code ...

Een bezoek aan de lokale boekhandel stemt moedeloos. Wat te midden van de vele rekken en kleurrijke stapels is het lezen waard? Het lichte, het middelmatige en het populaire dringt zich aan je op. Menigmaal verlaat je zwaar te moede deze woestijn met lege handen. Soms tref je echter een kleine ster aan in het lege hemelgewelf, zoals Safranski's Romantiek. Een Duitse affaire (vert. Mark Wildschut). Safranski is bekend van zijn biografieën van Schopenhauer, Nietzche en Heidegger, waarin hij samenvattingen van het filosofisch werk weeft in het levendig en scherp vertelde ...

De maand april was weer 'maand van de filosofie'. Dit jaar ging deze maand tamelijk geruisloos voorbij. De belangrijkste reden zal het bloedeloze theologenthema zijn geweest: 'verzoening'. Voer voor platitude-filosofen. Wat valt ervan te zeggen? Wat valt er filosofisch van te zeggen? Wat heeft de filosofie überhaupt nog te zeggen? Heeft de wetenschap niet de wereld van de filosofie afgenomen? Is de filosofie ten einde? Heidegger hield in 1964 een voordracht met een titel die me altijd heeft aangetrokken sinds ik ervan hoorde: Das Ende der Philosophie und die Aufgabe des Denkens (uitgegeven in: Zur Sache des Denkens). Heidegger is meestal zeer ...