Het niets: van Dasein naar het ding
24 maart 2012
Op het eerste gezicht lijkt Heidegger een simpele fout te maken. Alsof hij te veel Aristoteles en Middeleeuwers heeft gelezen, neemt hij aan dat de vraag naar het zijn van het zijnde de leidende vraag van de filosofie is geweest. Maar sinds Descartes is de hoofdvraag, in de formulering van Kant 'wat is de mens?' en in zijn huidige moderne, postmoderne formulering 'wie ben ik?'. Echter, het is Heideggers verdienste in te zien dat deze moderne vraag altijd nog doortrokken is van de benadering en dus van de taal die zijn oorsprong heeft in de aanvankelijke vraag van Plato en Aristoteles 'wat is het zijnde qua zijnde?'. De bevraagde mens bijvoorbeeld wordt door de moderne denkers 'subject' genoemd: letterlijk het ondergeworpene, het onderliggende van het voorstellingen van het zijnde. Het zijnde heet daarom 'object', 'voorwerp' vertalen wij letterlijk, maar filosofischer bij de Duitsers: Gegenstand. In zijn eigen werk Sein und Zeit trekt Heidegger in het licht van de moderne vraag een grens tussen het zijn van dingen en het zijn van de mens (Dasein). Het zijn van het ene is niet hetzelfde als het zijn van het andere. Hij stelt zelfs andere termen voor de verschillende zijnswijzen voor. De filosofeem 'categorie' is ...
De mens en het economisch totaalbeheer van de aarde
1 juli 2011
Men houdt hem voor een wagneriaans romanticus, zei Pierre Boulez over Mahler, maar ik hoor bij hem het begin van de hedendaagse klassiek muziek. Van Nietzsche zou hetzelfde gezegd kunnen worden. Een treffend voorbeeld van Nietzsches actualiteit is de beroemde nagelaten notitie 'Die Nothwendigkeit zu erweisen' (KSA 12:10[17], zijn spelling is minder hedendaags). Nietzsche bezint zich op ...
Een fenomenologie van de hedendaagse klassieke muziek
25 mei 2011
De hedendaagse klassieke muziek - zoals het onhandig heet - heeft de melodie losgelaten. Met de 'emancipatie van de dissonant' (Schönberg) is ook de luisterervaring veranderd. In het verleden ontstond er nogal eens tumult bij de première van een ongehoord stuk. Le Sacre du Printemps is het bekendste geval. Tegenwoordig hoeft men geen gendarmes op te trommelen om het publiek ...
Het echte leven
6 april 2011
Het thema van de Maand van de Filosofie is dit jaar 'het echte leven'. De nadruk ligt bij de meesten op echt. Zo is het essay getiteld Echte vrienden. In het dagelijks leven horen we: 'Voetbal is voor gecoiffeerde vedetten met gevijlde nagels. Nee, wielrennen is het echte leven', 'Deze roman toont het echte leven', 'Zij kennen elkaar niet alleen ...
Waarheid als zelfmededeling
12 februari 2011
God is zintuiglijk niet vast te stellen
Het is tegenwoordig algemeen bekend: God bestaat niet. God kunnen we immers niet horen, niet zien, niet ruiken, niet proeven en niet aanraken. ‘God’ is kortom niet zintuiglijk vast te stellen.God is intellectueel niet vast te stellen
In sleutelparagraaf 20 van zijn boek Gelatenheid bespreekt Gerard Visser Eckharts preek Quasi stella matutina. ...De drie stadia van de nihilist
10 november 2010
Stadium 1: getroffen door nietszeggendheid
Hoewel onze wereld een wereld van doelmatigheid is, raakte de nihilist K. in een langdurige stemming van zinloosheid. Bij alles wat hem tegemoet trad, vroeg hij zich af: ‘wat heeft het mij te zeggen? Waarom zou ik me ermee bezighouden? De tijd tussen het heden en de dood is immers altijd te kort.’ Van al het ...Parijse psychoanalyse
12 februari 2010
De boekhandel als spiegel
Het is altijd een klein genoegen om in een andere stad de lokale boekhandel te bezoeken. Ik koester de illusie dat het aanbod van de boekhandel een spiegel is van wat er lokaal speelt. Een illusie, want als je hier in Leiden de selexyzzzzzz-boekhandel Kooyker binnenstapt en op de eerste verdieping een blik werpt op de rekken ...One-Dimensional Man
13 januari 2010
In 1964 publiceerde Herbert Marcuse zijn One-Dimensional Man (full text). Hij beweert dat onze samenleving niet vrij is, zoals we beweren, maar onvrij. Onze ‘advanced industrial society’ is onvrij, omdat het individu onderdrukt wordt.
Hoezo? Het individu mag in onze samenleving toch doen en
...De lege ziel
28 oktober 2009
De letterlijke interpretatie
In de bijbelscène die bekend staat als 'de tempelreiniging' laat Jezus zich van zijn woedende en gewelddadige kant zien:Jezus ging de tempel binnen, hij joeg iedereen weg die daar iets kocht of verkocht, gooide de tafels van de geldwisselaars en de stoelen van de duivenverkopers omver en riep hun toe: ‘Er staat geschreven: “Mijn huis moet een huis...
In nabijheid van het ding
30 september 2009
In 1950 hield Heidegger een voordracht met de eenvoudige titel Das Ding (te vinden in Heidegger, Vorträge und Aufsätze). Deze voordracht staat erom bekend dat Heidegger bespreekt wat een Krug eigenlijk is. Ik had voorheen (uit tweede hand) de indruk dat het ging om een Duitse bierpul, zo eentje met een dekseltje bovenop – mogelijk speelt Heideggers heimatliche ...
Gesprek over het nihilisme (3). Atheïsme en nihilisme.
10 augustus 2009
Neochronos: In onze vorige twee gesprekken bespraken we (1) wat 'nihilisme' betekent, (2) in hoeverre het volgens Nietzsche het allergevaarlijkst is en (3) onze indifferentie ten aanzien van zijn poging tot overwinning van het nihilisme.
- 'Nihilisme' bleek te betekenen: de radicale afwijzing van